Strandlengjan: Útivistarstígur eða samgöngustígur?

Strandlengjan á sunnanverðu Kársnesi er einstakt úivistarsvæði í nærveru við einstakt svæði á náttúruminjaskrá. Svæðið hefur mikla sérstöðu hvað varðar friðsæld og nánd við nánast ósnortna fjöru og fjölbreytt lífríki. Þessa friðsæld þarf að varðveita. Dýralífið við ströndina er einstakt, má þar m.a. nefna æðakollur með ungana sína á vorin, himbrimann og svo lætur selurinn reglulega sjá sig.  Svæðið hefur verið skilgreint sem opið grænt svæði á Aðalskipulagi Kópavogs alveg aftur til 1962.

 1. Hlutverk stofnhjólastíga vs. útivistarstíga

 Stofnhjólastígar eða samgönguhjólastígar eru eru fyrst og fremst samgöngumannvirki sem eiga að tryggja greiðfærar og öruggar samgöngur og tengja saman þéttbýliskjarna, atvinnusvæði, skóla og aðra þjónustu á beinan og greiðan hátt.

Hlutverk útivistarstígs við ströndina er að tryggja rétt almennings til að fara um strandlengjuna til að njóta náttúrunnar og stuðla þannig að almennri útivist í sátt við náttúruna, landsmönnum til heilsubótar og velsældar. Þessi réttur er varinn í náttúruverndarlögum. Útivistarstígur ætti að nýtast öllum sem vilja njóta náttúru og dýralífs en eru ekki að þjóta, hvort sem eru fótgangandi eða hjólandi á litlum hraða, ss. börnum, öldruðum, fólki með fötlun eða sérþarfir og fólki með gæludýr í bandi.

Það er almennt ekki talið æskilegt við hönnun útivistarsvæða og hjólastíga að hröð hjólaumferð og róleg útivist fari saman. Það að bjóða uppá hraða og mikla hjólaumferð í mikilli nálægð við gangandi, skerðir bæði öryggi og náttúruupplifun.

2. Samfélagið

Samgönguhjólastígur sem liggur í gegnum byggð þjónar íbúum beint með því að tengja heimili, vinnustaði, skóla, þjónustu og almenningssamgöngur. Þetta eykur raunverulega notkun hjólsins sem samgöngutækis og dregur úr bílaumferð. Færa má sterk rök fyrir því að hjólastígur innar í byggð, t.d. meðfram Kópavogs- og Kársnesbraut sé bæði öruggari á heildina litið og þjóni fjölbreyttari hópi fólks heldur en samgöngustígur meðfram ströndinni og myndi falla betur að markmiði aðalskipulags Kópavogs fyrir Kársnes þar sem stefnt er að greiðum og öruggum, vistvænum samgönguleiðum milli heimila, skóla, verslana, leikskóla og almennings samgangna til að draga úr akstri innan hverfisins. Einnig er valmöguleiki að fara yfir Kópavogshálsinn og þaðan niður í Fossvog fyrir þá sem þurfa aðeins að komast í gegn, en jafnvel með tilkomu Fossvogsbrúar verður leiðin yfir hálsin alltaf stysta leiðin og með hratt vaxandi rafvæðingu samgönguhjólaflotans þá verða brekkur sífellt minni fyrirstaða.

 3. Umhverfissjónarmið og vernd strandlengjunnar

Kópavogurinn er friðaður ásamt fjörum og grunnsævi. Svæðið í heild hefur alþjóðlegt verndargildi, en þar er að finna lífríkar þangfjörur, leirur og grunnsævi sem skapa undirstöðu fyrir afar fjölbreytt fuglalíf allan ársins hring. Allt rask og aukin umferð getur haft skaðleg áhrif á viðkvæmt vistkerfið. Við það að tvöfalda malbik minnkar hluti náttúrulegs yfirborðs á svæðinu verulega sem skerðir náttúru upplifun. Það eru gerðar miklar kröfur til lýsingar, vetrarþjónustu og viðhalds á stofnhjólastígum. Á þessu svæði væri æskilegra að hafa ljósapolla fremur enn ljósastaura. Ljósmengun hvort sem tengist ljósastaurum eða sterkum ljósum frá umferð hjólandi vegfarenda geta haft truflandi áhrif á dýralíf, m.a. truflað náttúrulega klukku lífvera og haft áhrif á æxlun þeirra. Samgöngustofnhjólastígur kallar á meiri kröfur til vetrarþjónustu sem kallar á meiri umferð vinnutækja til moksturs og söltunar sem getur haft neikvæð áhrif á viðkvæmt vistkerfi.

4. Veður og aðstæður við sjóinn

Strandstígurinn á sunnanverðu Kársnesi er opinn fyrir veðrum, vindum og sjávargusum, þari og smágrjót kastast uppá land við sérstakar aðstæður. Veðurskilyrði eru heppilegri fyrir stofnhjólastíg í gegnum hverfið þar sem byggingar og gróður veita skjól.

5. Reynsla frá öðrum svæðum

Víða erlendis hafa yfirvöld tekið upp þá stefnu að halda strandstígum fyrir útivist á meðan hraðari hjólaumferð er beint eftir borgaræðum og meðfram almenningssamgöngum. Þessi þróun hefur sýnt betri öryggisniðurstöður og meiri notkun allt árið. Í Skerjafirði í Reykjavík liggur samgönguhjólastígur í gegnum byggð þar sem hann þjónar öðru hlutverki en rólegri útivistarleið við strandlengjuna, var þar m.a. annars tekið tillit til sjálfbærni, öryggisþátta, götulýsingar og snjómoksturs.

6. Niðurstaða, samantekt

Það eru fjölmörg rök gegn því að leggja stofnhjólastíg við strandlengjuna á Kársnesi. Það myndi hafa neikvæð áhrif á vistkerfi strandarinnar og skapa árekstra við gangandi. Slík leið væri útsettari fyrir veðri, viðhaldsfrekari og þjónar ekki daglegum samgöngumarkmiðum hverfisins. Rökréttari og sjálfbærari lausn er að leggja stíginn innar í byggð, þar sem hann tengist betur íbúasvæðum, þjónustu og almenningssamgöngum og myndi þjóna bæði íbúum hverfisins og þeim sem hjóla í gegn. Strandleiðin ætti áfram að gegna mikilvægu hlutverki sínu sem friðsæl útivistarleið fyrir almenning.